Kilka dni temu, a dokładnie 21 maja 2026 r., mieliśmy Światowy Dzień Świadomości Dostępności pod tytułem „Dostępność cyfrowa: od obowiązku do standardu jakości”. Podczas konferencji spotkali się przedstawiciele administracji publicznej, organizacji pozarządowych oraz biznesu. Wspólnie odpowiadając na pytania prowadzących oraz dzieląc się swoimi doświadczeniami próbowali wskazać jak i dlaczego projektować dostępne usługi cyfrowe z myślą o wszystkich użytkownikach.
Dokładny program wydarzenia możemy znaleźć na stronie z informacją o konferencji.
Jeżeli ktoś chciałby obejrzeć relację z konferencji, jest ona dostępna na stronie FB PFRON w dwóch częściach (zawiera oczywiście napisy oraz tłumaczenie na PJM).
Pierwszy film zawierał w sobie wprowadzenie w temat konferencji oraz:
Blok 1 – Dostępność w podmiotach publicznych
Wykład wprowadzający mówiący o tym, że już jest czas na zmianę podejścia do dostępności cyfrowej. Wykład ten pod tytułem „Model 15 decyzji zarządczych” prowadzony był przez prelegenta Stefana Wajdę.
Po nim odbył się panel dyskusyjny, który poruszał temat jak sprawić, aby dostępność cyfrowa była czymś oczywistym – a nie wysiłkiem?
Zakres tematyczny:
- dojrzałość organizacyjna,
- rola liderów i kultury instytucjonalnej,
- odpowiedzialność za dostępność,
- budowanie kompetencji,
- dostępność w zamówieniach publicznych (w tym art. 100 PZP).
Drugi film zawiera następujące treści:
Blok 2 – Dostępność cyfrowa dla seniorów
Wykład wprowadzający pod tytułem „Senior cyfrowy – użytkownik ostrożny, ale aktywny” prowadzony przez prelegentkę Aleksandrę Wiktorow.
Po nim odbył się panel dyskusyjny, który dotyczył tematu: „Jak projektować cyfrowe usługi dla pokolenia 60+ – między bezpieczeństwem a autonomią”
Zakres tematyczny:
- UX writing i prosty język,
- zrozumiałość komunikatów finansowych,
- edukacja vs dobre projektowanie,
- projektowanie anty-phishingowe,
- biometria w usługach cyfrowych,
- podejście omnichannel (online + oddział).
Blok 3 – Dostępność cyfrowa w sektorze prywatnym
Wykład wprowadzający pod tytułem „Dostępność produktów i usług jako obowiązek rynkowy – nowa rzeczywistość po 2025 roku” prowadzony przez prelegentkę: Ewę Kowalewską.
Po nim odbył się panel dyskusyjny dotyczący tematu „Czy dostępność cyfrowa stanie się nowym standardem jakości w sektorze prywatnym?”
Zakres tematyczny:
- relacja biznes – regulator,
- koszt niedostępności,
- dostępność jako przewaga konkurencyjna,
- rola sektora bankowego,
- zależność: dostępność – cyberbezpieczeństwo.
Podczas całej konferencji wybrzmiało kilka tematów, które uważam za istotne. Pierwszym z nich był omówiony przez Stefana Wajdę model 15 decyzji zarządczych i związany z nim proces zmiany w podmiotach publicznych, organizacjach pozarządowych i biznesie, bez którego ciężko będzie dojrzeć do dostępności.
Stefan Wajda podkreślał, że dostępność to jakość zarządzania i zaczyna się od decyzji kierownictwa. Dostępność nie jest dodatkiem: nie powstaje na końcu procesu, nie jest wyłącznie naprawą błędów, a jest rezultatem sposobu działania organizacji.
Kiedyś niedostępność cyfrowa skutkowała głównie brakiem dostępu do informacji, obecnie jest to brak dostępności do usług publicznych, ponieważ coraz więcej usług przenosi się do strefy cyfrowej (formularze, wnioski, wystawianie faktur itp.).
5 typów błędów – czemu nie jesteśmy w kulturze dostępności
- Technicyzowanie dostępności
- Działania reaktywne
- Brak powiązania z zarządzaniem
- Brak monitoringu i odpowiedzialności
- Brak zasobów
Model 15 decyzji zarządczych
3 decyzje strategiczne
- Włączenie dostępności do zarządzania organizacją
- Przypisanie odpowiedzialności oraz zapewnienie mandatu działania
- Zapewnienie zasobów dla działań na rzecz dostępności
12 decyzji operacyjnych zawarte są w 4 obszarach, a każdy z nich zawiera po 3 podpunkty:
- Zarządzanie informacją i komunikacją
- Ustanowienie standardów publikowania treści
- Określenie procedur przygotowania i publikowania treści
- Monitorowanie jakości publikowanych treści
- Zarządzanie usługami publicznymi
- Ustanowienie standardów projektowania usług
- Uwzględnianie dostępności na etapie projektowania
- Testowanie usług przed ich uruchomieniem
- Zarządzanie systemami IT
- Uwzględnianie wymagań dostępności przy wyborze i rozwoju systemów
- Zapewnienie dostępności systemów używanych w organizacji
- Monitorowanie dostępności systemów IT
- Zarządzanie zakupami i zamówieniami
- Określenie wymagań dostępności w dokumentacji zamówień
- Weryfikowanie dostępności produktów i usług przy ich odbiorze
- Uwzględnianie utrzymania dostępności w umowach
Drugim ważnym poruszonym tematem było omówienie nowych regulacji (w tym ustawy PAD), obowiązków przedsiębiorców oraz mechanizmów nadzoru rynku. „Ustawa przewiduje, że należy udzielić odpowiedzi w terminie 30 dni. W sprawach szczególnie skomplikowanych termin może zostać wydłużony do maksymalnie 60 dni, ale przedsiębiorca musi w podstawowym terminie poinformować konsumenta o przyczynach opóźnienia i wskazać nowy termin odpowiedzi. Brak odpowiedzi w terminie powoduje, że skargę uważa się za rozpatrzoną zgodnie z żądaniem konsumenta. To wprowadza też obowiązek realizacji żądania skarżącego w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy.” Więcej na ten temat możemy znaleźć w artykule i podręczniku Kompas Dostępności nr 5.
Trzecim ważnym tematem jest inkluzyjność. Inkluzyjność powinniśmy stosować nie tylko ze względu na potrzeby osób z niepełnosprawnością, ale również ze względu na starzenie się społeczeństwa, neuroróżnorodność i m.in. trudności poznawcze coraz większej liczbie osób w społeczeństwie. To też jest ważne dla wszystkich, ponieważ odbiorcami naszych usług (obojętnie kogo reprezentujemy) jest coraz więcej osób, dla których dostępność jest ważna.
Czwartym tematem, który dotyczy wszystkich, jest projektowanie dostępnych produktów, formularzy, wniosków, e-sklepów od początku. Dużo trudniej i drożej jest stworzyć produkt bez uwzględnienia dostępności, a potem go poprawiać, niż stworzyć go dostępnym od początku. Temat ten został poruszony m.in. w 3 bloku przez Pawła Zagaj ze Związku Banków Polskich, który mówił o ustawie o kredycie konsumenckim (obecnie wdrażanej) i związanym z nim formularzu z informacjami o kliencie. Formularz ten jest niedostępny, przez co usługi bankowe oparte na tym formularzu będą niedostępne, a potem trzeba będzie to poprawiać, zamiast zrobić to od razu dostępne. To też jest problem na większym obszarze, ponieważ m.in. formularz raportu o stanie zapewniania dostępności, który trzeba co 4 lata składać (ostatni termin złożenia to 31 marca 2025r.) jest całkowicie niedostępny i nawet dla osób pełnosprawnych ciężki do wypełnienia.